معرفی منابع تاریخ اندلس

معرفی منابع:

1- تاریخ فتح اندلس:
این کتاب اثر ابن قوطیه ابوبکر محمد بن عمر (متوفی 367 ه .ق.)مورخ،محدث و دشاعر اندلس
سده سوم و چهارم هجري است که رویدادهاي تاریخی اندلس را از آغاز فتح آن به دست
مسلمانان تا مرگ امیر عبدالله اموي به سال 300 هجري شرح داده است.این کتاب بیشتر بدان
سبب ارزشمند است که اولاً مؤلف خود اندلسی است و طبیعتاً به اوضاع و احوال تاریخی و
جغرافیایی این سرزمین آشناتر وآگاهتر است،ثانیاً معاصر با امویان اندلس است که این خود بر
اعتبار گفته هاي تاریخی او می افزاید،ثالثاً در این کتاب گاه و بی گاه مطالبی به چشم می خورد
که به ندرت می توان آنها را در دیگر آثار تاریخی یافت.با توجه به مطالب فوق این کتاب یکی از
بهترین کتبی است که در زمینه تاریخ اسلام در اندلس نوشته شده است.

2- معالم الایمان:
این کتاب اثرعبدالرحمن بن علی معروف به دباغ است. یکی از افضل مصادر عربی است که
حاوي اطلاعات ارزشمندي در مورد استقرار مسلمانان در اسپانیا است.این اطلاعات د رنوع خود
بی نظیر می باشند که همچنان مهجور مانده است به گونه اي که کمتر پژوهشگري از این
اطلاعات بهره برده است.این کتاب براي تحلیل و توصیف حرکت مسلمانان در فتح اندلس مورد
استفاده قرار گرفت.

3- اخبار مجموعه:

مؤلف این اثر، ناشناخته و زمان تألیف آن نامعلوم است.این اثر گرانبها یکی از قدیم ترین کتب
تاریخ اندلس است که موضوع آن فتح اسپانیا،از زمان فتح تا فرمانروایی عبد الرحمن سوم اموي
است.مؤلف این اثر ارزشمند کوشیده است تا ضمن چگونگی فتح آنجا به دست مسلمانان، اختلافات و جنگهاي میان مسلمانان را مطرح نموده و این عامل را مهمترین دلیل ضعف مسلمانان می داند.برخی از مطالب مهم این کتاب که راجع به فتح اندلس است و درکتابهاي دیگر یافت نمی شود، بر اهمیت این کتاب افزوده است.از این کتاب در این پژوهش نیز به عنوان منبع اصلی استفاده شد.

4- ریاض النفوس:
یکی از بهترین کتب تراجم وزندگی نامه قبائل عرب به خصوص درشمال آفریقاتاسال 356
هجري است که توسط ابوبکرمالکی نوشته شده است وي درخلال این موضوعات مطالب بسیار
ارزشمندي درمورد فتح اندلس ومغرب بیان می کند که ظاهراًمورداستفاده مشاهیري چون
واقدي قرارگرفته است ازاین کتاب نیز در توصیف فتوحات در مغرب و اندلس استفاده می گردد .

5- تاریخ علماي اندلس:
مؤلف این اثر نفیس ابو الولید بن محمد ازدي معروف به ابن فرضی (متوفی 403 ه .) است که
ظاهراً به دست بربرها در جریان فتنه امویان در قرطبه به قتل رسید.این کتاب که درباره
زندگی نامه علماي اندلس است در آن اخبار،آثار و سیره آنان بیان شده است.در این کتاب
اطلاعات ارزشمندي در مورد سرزمین این عالمان و شهرها و طوایف آنان آمده است.اطلاعات
مربوط به شهرها و ویژگیهاي آنان و همچنین شناخت بزرگانی چون موسی بن نصیر نیز از این کتاب استخراج شده است.

6- نفح الطیب من غصن الأندلس الرطیب و ذکر وزیرها لسان الدین الخطیب:
این کتاب اثري ادبی و تاریخی محسوب می شود که مؤلف آن احمد بن محمد مقري تلمسانی
می باشد.از ویژگیهاي این اثر جاوید این است که تاریخ،علم،ادب و هنر جامعه اسپانیاي اسلامی
را از ابتداي فتوحات تا قرن یازدهم میلادي در خود جاي داده است.در این اثر به ذکر شهرها و
حوادث گوناگون پرداخته که در نوع خود بی بدیل است.از این کتاب به عنوان منبع اصلی
در شناخت جامعه اندلس بهره برداری خواهد شد.

7- جمهرة أنساب العرب:
این کتاب یکی از مصادر بسیار مهم در شناخت انساب و قبایل عرب و بربر به شمار
می آید.مؤلف این اثر این گران سنگ ابن حزم اندلسی است که اطلاعات مفصل و دقیقی در باره
محل اسکان عربها و بربرها در اندلس ارائه می دهد که کمتر کتابی چنین مطالبی را در خود گنجانده است.این کتاب مورد استفاده مورخ معروف ابن خلدون قرار گرفته است.

در ادامه به معرفی منابع و کتب فتوح خواهم پرداخت.