تاریخ و جغرافیای مغرب

درباره واژه «مغرب» و محدوده جغرافیایی آن در جهان اسلام در متون اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد؛ در این بین ابن خلدون که خود از نزدیک با شهرهای مغرب و حدود آن آشنا بوده و مسافرتهای طولانی در این دیار داشته، تلاش نموده است تا وصف دقیقی از واژه مغرب ارائه دهد؛ از این رو گزارشهای وی در این باره دقیق تر بوده و بر سایر بررسیها مقدم است؛ در یک نگاه اجمالی، دو دیدگاه در مورد مغرب وجود دارد:

۱. �مغرب� سرزمین وسیعی است که در اصطلاح جغرافی دانان مسلمان از آن با واژه و غرب اسلامی� یاد شده و مغرب و آندلس را دربر میگیرد. تاکنون تصور بر این بوده است که فرانسوی ها واژه �غرب اسلامی� را ابداع کردهاند؛ اما چنان که خواهد آمد، واضع این واژه، جغرافیدانان مسلمان بوده اند.

۲. محله مغرب با مناقشاتی، از حدود برقه تا طنجه است که با این تعریف، سرزمین آندلسی از آن خارج است. اکنون وصف مقایسهای چند تن از صاحب نظران جغرافیای اسلامی را در خصوص واژه �مغرب� بررسی می کنیم: ابن خلدون، مورخ مغربی قرن هشتم هجری در مورد واژه مغرب می نویسد: "واژه مغرب در عرف جغرافیایی، اسمی است در مقابل شرق؛ اما در اصطلاح جغرافی دانان، واژه مغرب، بر ناحیه و سرزمین معینی اطلاق شده که حد غربی آن «بحر ظلمات» است؛(ابن خلدون1999، 6، 193 )شهرهای