فتح اندلس و دوره والیان

بعد از فتح مغرب، مسلمانان درپی فتوحات دیگری بودند تا زمینه نشر اسلام را هرچه بیشتر فراهم آورند. آمادگی مسلمانان و بروز شرایط مناسب، زمینه فتح یکی از مناطق وسیع یعنی اندلس را ممکن ساخت و با فتح آن، اسلام تمام این منطقه را فرا گرفت. ابتدا سیاست های مسالمت آمیز حکام و اتحاد مسلمانان توانست مسلمانان را به عزت و افتخار برساند، ولی دیری نپایید که بروز اختلافات قبیلگی و آشوب های سیاسی، سرزمین اندلس را در معرض تاخت وتاز اسپان، فرانک ها و ... قرار داد. این نوشتار با تکیه بر منابع اصیل به بررسی حوادث تاریخی فوق از سال 92- 138ه می پردازد.

مقدمه

شبه جزیره ایبری، شامل کشورهای اسپانیا و پرتغال و کشور کوچک آندورا واقع در جنوب غربی اروپا، قریب به هشتصد سال تحت حاکمیت مسلمانان روزگار گذرانیده که در منابع اسلامی با نام اندلس شهرت داشته است. مسلمانان در سال 92 ق/711 م به این سرزمین پا نهادند و در سال 897 ق / 1492 م که آخرین پایگاه آنان یعنی غرناطه به دست مسیحیان سقوط کرد، حاکمیت خود را بر این سرزمین از دست دادند.

مسلمانان، شبه جزیره «ایبریا» واقع در جنوب غربی اروپا را «اندلس » می نامیده اند و جغرافی دانان مسلمان آن سرزمین را از جنوب به مدیترانه، از شمال و مغرب به اقیانوس اطلس و از شرق به کوهسار پیرنه محدود دانسته اند. (قاضی ساعد 1376، 236-238)از آن جا که ریشه یابی گسترش اسلام در این منطقه از ابتدای انتشار تا رسیدن به اوج اقتدار اهمیت بسیاری دارد در این نوشتار مختصر، چند صفحه از تاریخ اندلس (دوره 46 ساله فتح اسلامی و حکومت والیان عرب) را با تکیه بر مطمئن ترین اسناد و مدارک، در سه بخش به ترتیب ذیل مورد پژوهش قرار می دهیم:

1) از آغاز فتح تا ابتدای دوره والیان;

2) استقرار مبانی اجتماعی و اقتصادی تازه;

3) درگیری های قبایل عرب و شورش بربرها.

1) از آغاز فتح تا ابتدای دوره والیان

آندلس، هنگامی که نیروهای مسلمانان در کناره های نزدیک و جزیره های همسایه آن گسترش می یافت تحت حکومت گوت ها بود. (قاضی ساعد 1376، 236)

مسلمانان، مغرب دور را گشوده و بر شهر طنجه استیلا یافته بودند و برای سیطره کامل بر مغرب، کافی بود شهر سبته را که در مقابل طنجه و در سوی دیگر زبانه مغربی قرار داشت، به تصرف خود در آورند.

تصرف این شهر از آن جهت برای مسلمانان دشوار بود که فرمانروای شهر، کنت جولیان، با تمام توان به دفاع از آن می پرداخت و هرگونه حمله ای را که به منظور فتح آن جا رخ می داد، دفع می کرد. با این وصف، موسی، پسر نصیر،(ابن الکرد بوس 1971، 44)مشتاق استیلا بر این شهر مستحکم شد و سرانجام به آن چه خواسته بود، رسید.(مونس 1959، 52؛ عنان 1960، 1، 38)